Globale duiding van de betekenis van recente uitspraken van rechters in Nederland en Spanje

Inleiding

In de afgelopen maanden heeft de pers regelmatig aandacht besteed aan uitspraken die rechters in Nederland en Spanje hebben gedaan in rechtszaken die certificaathouders collectief dan wel individueel hebben aangespannen tegen Triodos Bank (hierna “de bank”).

Al deze zaken hebben betrekking op situaties waarin certificaathouders de bank aansprakelijk stellen voor geleden beleggingsverliezen vanwege de sterke daling van de koers van de certificaten. Die daling was het gevolg van het loslaten van de intrinsieke waarde bij de overgang van het interne handelssysteem naar de MTF van Captin.

Hieronder proberen wij zo eenvoudig mogelijk uit te leggen welke uitspraken recent door rechters zijn gedaan en wat daaruit volgens ons wel en niet kan worden afgeleid. Ook geven wij onze inschatting van de betekenis van de uitspraken voor de door de bank aangeboden schikking van € 10 per certificaat aan beleggers die certificaathouder waren op het moment dat het interne handelssysteem definitief werd stopgezet. Wie dit aanbod accepteert ziet af van juridische acties die verband houden met de zogenaamde certificatencrisis. Deze tegenprestatie heet “finale kwijting”. Dit nieuwsbericht is bedoeld om u op hoofdlijnen te informeren. Het betreft onze eigen analyse van onder andere zaken naar buitenlands, in het bijzonder Spaans, recht. Het is GEEN juridisch advies.

Wij bespreken de volgende recente uitspraken:

1. De vonnissen die door de Spaanse Hoge Raad begin mei 2025 zijn gewezen in drie zaken waarin individuele certificaathouders de bank aansprakelijk hebben gesteld voor koersverlies met als argument dat de bank het risico van overgang op een ander handelssysteem en de gevolgen daarvan, onvoldoende heeft beschreven in het prospectus (het aanbiedingsdocument).
2. Het (tussen)vonnis dat op 23 april 2025 is gewezen door de rechtbank Midden-Nederland in de collectieve actie die de Stichting Triodos Tragedie heeft aangespannen tegen de bank en waar onze Stichting heeft gevraagd zich te mogen “voegen” als betrokken partij.
3. De (tussen)uitspraak van 9 april 2025 van de rechtbank Midden-Nederland in een zogenaamde Schadestaatprocedure. Deze procedure is onderdeel van een individuele zaak die is aangespannen tegen de bank door een grote Nederlandse certificaathouder. Deze certificaathouder verwijt de bank haar zorgplicht in een adviesrelatie met hem te hebben geschonden en is daarover in een eerdere uitspraak van de rechtbank in het gelijk gesteld. In de Schadestaatprocedure moet worden vastgesteld of schade is geleden en zo ja, hoe hoog die is.

Uitspraken Spaanse Hoge Raad

De Spaanse Hoge Raad heeft op respectievelijk 30 april en 5 mei 2025 vonnis gewezen in drie door individuele certificaathouders aangespannen zaken. Daarbij zijn deze certificaathouders op alle punten in het ongelijk gesteld. Deze drie zaken waren door de Spaanse Hoge Raad versneld behandeld om richting te geven voor de vele honderden zaken die door Spaanse certificaathouders bij verschillende rechtbanken zijn aangespannen tegen Triodos Bank. De drie versneld behandelde zaken bestrijken gezamenlijk de gehele periode waarin beleggers in Spanje in certificaten konden investeren. In die periode is sprake geweest van wijziging in wetgeving en van verschillende door de bank uitgegeven prospectussen, waardoor een uitspraak in deze drie zaken belangrijke duidelijkheid geeft voor een groot deel van alle Spaanse certificaathouders.

De belangrijkste argumenten om tot deze voor certificaathouders negatieve uitspraken te komen, zijn dat volgens de Spaanse Hoge Raad beleggers konden weten dat zij in een risicovol product (certificaten van aandelen) belegden, dat de risico’s afdoende in het prospectus zijn beschreven en dat de certificaathouders vragen hebben beantwoord over hun begrip van deze risico’s. Ook woog de hoogste Spaanse rechter mee dat de bank geen andere keus had dan over te gaan op een ander handelssysteem, omdat het oude systeem niet meer voldeed. De Spaanse Hoge Raad heeft daarbij ook gekeken naar de uitspraak van 16 maart 2023 van de Nederlandse Ondernemingskamer in de zaak van het door onze Stichting gedane enquêteverzoek. In die uitspraak wordt eveneens vastgesteld dat de bank geen andere keus had.

Voor de goede orde: deze uitspraken hebben geen betrekking op situaties waarin de bank in een adviesrelatie stond met een certificaathouder. Die kwestie is wel aan de orde in het geval van de Nederlandse individuele belegger dat hieronder wordt toegelicht.

Collectieve actie Stichting Triodos Tragedie

De uitspraak van 23 april 2025 van de rechtbank Midden-Nederland had vooral betrekking op de procedurele vraag of een gezamenlijke behandeling en beoordeling mogelijk is van de claims van certificaathouders die zich bij de Stichting Triodos Tragedie hebben aangesloten. De rechter heeft geoordeeld dat een gezamenlijke (collectieve) behandeling mogelijk is.

Onze Stichting hecht aan de mogelijkheid voor alle certificaathouders - dus ook certificaathouders die zich hebben aangesloten bij de Stichting Triodos Tragedie - om gebruik te maken van het schikkingsaanbod van de bank. Daarom hadden wij de rechter gevraagd om ons te mogen voegen in deze procedure. Op het moment dat wij daarom vroegen, was nog niet zeker dat de Stichting Triodos Tragedie de deelnemers aan haar collectieve claim überhaupt de mogelijkheid zou geven het schikkingsaanbod te aanvaarden. Hangende de procedure bleek dat de Stichting Triodos Tragedie dat zou toestaan, zij het onder een financiële voorwaarde.

De rechter heeft ons verzoek om “voeging” afgewezen in een tussenuitspraak van 12 maart 2025. Hoewel wij twijfelden over de inhoudelijke juistheid van dat oordeel, was voor onze Stichting doorslaggevend dat de Stichting Triodos Tragedie inmiddels haar deelnemers de mogelijkheid had geboden om deel te nemen aan de door de bank aangeboden schikkingsregeling en ook duidelijk had gemaakt onder welke voorwaarden dat kon. Daarmee had onze Stichting feitelijk bereikt wat wij nastreefden.

De bank had nog aangevoerd dat de door de Stichting Triodos Tragedie gestelde financiële voorwaarde niet acceptabel is, omdat de voorwaarde (te) onduidelijk en/of ongeldig zou zijn. In het tussenvonnis van 23 april 2025 honoreert de rechter dat betoog niet. Wel plaatst de rechter kritische kanttekeningen bij het arrangement van de Stichting Triodos Tragedie. In het bijzonder lijkt de rechtbank het niet gerechtvaardigd te vinden dat deelnemers die de regeling aanvaarden toch nog moeten meebetalen aan de procedure. De rechtbank oordeelt dat certificaathouders dat individueel aan de kaak moeten stellen en dat de bank dat niet kan doen.

Deelnemers aan de claim van de Stichting Triodos Tragedie die overwegen om in te gaan op het schikkingsaanbod van Triodos Bank, adviseren wij daarom om op dit punt het gesprek met de Stichting Triodos Tragedie aan te gaan. Stichting Triodos Tragedie zal immers ook kennis hebben genomen van deze kritiek van de rechter. Het kan de moeite waard zijn om hierover juridisch advies in te winnen.

Het staat vast dat de inhoudelijke behandeling van de gebundelde actie van de Stichting Triodos Tragedie niet eerder zal plaatsvinden dan in de periode september-november 2025. Dit is nadat de termijn zal zijn verstreken voor acceptatie van het schikkingsaanbod dat Triodos Bank heeft gedaan. De sluitingsdatum voor het accepteren van het schikkingsaanbod is overigens inmiddels verschoven van 30 juni naar 31 juli 2025.

Individuele zaak aangespannen door een Nederlandse certificaathouder

In deze zaak ging het om een certificaathouder in Nederland die een adviesrelatie had met de bank. Daarbij had de rechter in een eerdere uitspraak bepaald dat de bank deze belegger onvoldoende heeft gewaarschuwd voor de eenzijdige samenstelling van zijn beleggingsportefeuille, die uitsluitend uit certificaten bestond. De bank had deze belegger weliswaar geadviseerd zijn risico over meerdere beleggingscategorieën te spreiden, maar had haar klant, toen hij dat niet deed, niet voldoende gewaarschuwd voor de risico’s daarvan. De rechter verwees de zaak naar de schadestaatprocedure om vast te stellen of schade is geleden en zo ja, voor welk bedrag.

Vervolgens is de certificaathouder de schadestaatprocedure gestart om de omvang van de geleden schade vast te stellen. In die procedure is de claim van de certificaathouder vooralsnog niet gehonoreerd, omdat het bestaan van causaal verband en schade niet voldoende aannemelijk is geworden. Deze zaak is nog niet afgerond.

Onze conclusies

Wij trekken uit het bovenstaande de volgende conclusies:

1. De hierboven besproken uitspraken in Spanje zijn belangrijk voor Triodos Bank. Omdat het hoogste rechtscollege uitspraak heeft gedaan, lijken de mogelijkheden voor succesvolle, verdere juridische acties in Spanje zeer beperkt, tenzij sprake zou zijn van specifieke afwijkende omstandigheden. Uit het op 11 juni 2025 gepubliceerde prospectus voor de introductie van de certificaten op de beurs van Euronext blijkt dat er tot 11 juni 2025 in totaal 924 rechtszaken van individuele certificaathouders in Spanje zijn aangespannen. Daarvan waren er op dezelfde datum 326 definitief beëindigd, merendeels omdat de betrokken certificaathouders sinds het bekend worden van de uitspraken van de Spaanse Hoge Raad het schikkingsaanbod van de bank hebben geaccepteerd. Hierdoor resteren per 11 juni 2025 iets minder dan 600 individuele rechtszaken in Spanje.
2. De collectieve actie die de Stichting Triodos Tragedie heeft aangespannen tegen de bank, moet nog worden behandeld door de meervoudige kamer van de rechtbank Midden-Nederland. Een deel van de punten die Triodos Bank had aangevoerd in de zaak die op 23 april 2025 is gevoerd, is door de rechtbank Midden-Nederland doorverwezen naar de inhoudelijke behandeling van de zaak. Er is daarover dus nog geen beslissing gevallen. In hoeverre de uitspraken die de Hoge Raad in Spanje heeft gedaan, van invloed zijn op de inhoudelijke beoordeling van de Nederlandse rechter, kunnen wij niet overzien. De rechtszaken in Spanje en in Nederland zijn niet hetzelfde, al zijn er waarschijnlijk wel punten van inhoudelijke overlap.
3. Individuele rechtszaken waarbij klanten stellen verkeerd te zijn geadviseerd door de bank, en de bank haar zorgplicht heeft geschonden, zullen door de rechter op hun eigen merites worden beoordeeld. Hierover kunnen moeilijk algemene uitspraken worden gedaan.

Los van de bovengenoemde punten zijn en blijven wij van mening dat de bank met de geboden financiële tegemoetkoming het uiterste heeft gedaan om de financiële pijn voor de oorspronkelijke certificaathouders te verlichten. Een goede acceptatie van dat aanbod en de beperking van het risico van claims dat daarmee is verbonden leggen een goede basis voor de koersvorming van de certificaten na de introductie op Euronext. Maar het gaat niet uitsluitend over geld. Ook de andere onderdelen van het op 10 januari 2025 bekend gemaakte totaalpakket van maatregelen dragen er, volgens ons, aan bij dat de bank er weer beter voor komt te staan en dat de certificaathouders zelf reële invloed kunnen uitoefenen op de toekomst van de bank.